Phân phối ủy quyền bởi Tuấn Hưng Phát

Van hơi và van an toàn Hàn Quốc YNV tại Việt Nam

Van an toàn

Van an toàn lò hơi: cách chọn, cài áp và kiểm tra đúng chuẩn

Van an toàn lò hơi phải chọn theo áp suất cho phép của lò và lưu lượng xả không nhỏ hơn công suất sinh hơi tối đa. Bài viết hướng dẫn cài áp mở, lắp ống xả, thử bằng tay, xử lý rỉ hơi, kẹt van và gợi ý các model YNV phù hợp.

Biên tập YNV Việt NamCập nhật 21/11/202610 phút đọc

Ảnh minh họa van an toàn lò hơi trong phòng lò, kỹ thuật viên kiểm tra từ phía sau kết nối ống

Van an toàn lò hơi phải được chọn theo áp suất làm việc cho phép của lò và có lưu lượng xả không nhỏ hơn công suất sinh hơi tối đa. Áp suất mở của van được cài theo áp suất cho phép ghi trên lý lịch lò, không cài theo áp vận hành hằng ngày. Bài này đi qua từng bước cho kỹ sư vận hành: chọn van, cài áp, lắp ống xả, thử bằng tay và xử lý sự cố, kèm các model van an toàn YNV dùng cho hơi nước bão hòa.

Vai trò của van an toàn trên lò hơi

Van an toàn là lớp bảo vệ cuối cùng của lò hơi: khi áp suất vượt giới hạn, van tự mở để xả hơi và đưa áp suất về mức an toàn. Van không thay được rơle áp suất hay bộ điều khiển đốt. Nó chỉ làm việc khi các lớp điều khiển phía trước đã thất bại, ví dụ đốt quá tải, mất tải đột ngột hoặc cảm biến áp suất hỏng.

Vì vậy van an toàn hơi (còn gọi là van xả áp an toàn, van an toàn áp suất) phải luôn sẵn sàng mở và đóng kín lại sau khi xả. Một van bị kẹt vì đóng cặn hoặc bị chặn bởi đường ống sai cách coi như lò không có bảo vệ.

Ảnh minh họa cận cảnh van an toàn lò hơi, thấy kết cấu nối bích và hướng xả
Ảnh minh họa: Cận cảnh kết cấu van an toàn lò hơi, tập trung mặt nối và hướng xả áp.

Lò hơi cần lắp mấy van an toàn và lắp ở đâu?

Nhiều lò hơi công nghiệp được bố trí từ hai van an toàn trở lên; một số lò nhỏ có thể dùng một van nếu hồ sơ thiết kế và đơn vị kiểm định chấp nhận. Số lượng cuối cùng phải theo quy chuẩn hiện hành và hồ sơ kiểm định, nên hãy xác nhận với đơn vị kiểm định trước khi đặt hàng.

  • Tổng lưu lượng xả: tổng lưu lượng xả của các van phải đáp ứng yêu cầu của lò theo hồ sơ thiết kế/kiểm định. Nếu yêu cầu dự phòng khi một van không làm việc, cần tính riêng khả năng xả của van hoặc nhóm van còn lại theo tiêu chuẩn áp dụng và xác nhận với đơn vị kiểm định.
  • Vị trí: lắp ở phần không gian hơi cao nhất của bầu hơi hoặc cổ hơi của lò, theo phương thẳng đứng.
  • Không có van chặn: không đặt van đóng/mở hay mặt bích mù giữa lò và van an toàn.
  • Đường vào ngắn: nối trực tiếp, không nhỏ hơn cỡ cửa vào của van, tránh nhánh rẽ gây sụt áp khi van mở.

Cách chọn van an toàn lò hơi

Chọn van theo bốn nhóm thông tin: áp suất cài đặt, lưu lượng xả, cỡ nối và điều kiện môi chất. Bảng dưới là danh mục cần chốt trước khi gửi yêu cầu.

Tiêu chí Cần xác định Lưu ý
Môi chất Hơi nước bão hòa hay môi chất khác Chỉ chọn model có ghi hơi nước trong bảng thông số
Áp suất cài đặt Áp suất cho phép trên lý lịch lò Nằm trong dải cài đặt của model
Nhiệt độ Nhiệt độ hơi tại điểm lắp Không vượt nhiệt độ tối đa của model
Lưu lượng xả Công suất sinh hơi tối đa (kg/h) Đối chiếu bảng lưu lượng xả của hãng ở áp cài đặt
Kiểu nối và cỡ Ren hay mặt bích, DN cửa vào/ra Cửa ra và ống xả không nhỏ hơn cửa ra của van
Tay giật Có cần thử tay không Chọn kiểu có tay giật để thử định kỳ khi vận hành

Tính lưu lượng xả và đường kính

Nguyên tắc: lưu lượng xả được chứng nhận của van, tại áp cài đặt cộng độ quá áp cho phép, phải không nhỏ hơn lượng hơi tối đa lò có thể sinh ra khi đốt hết công suất. Đường kính được suy ra từ tiết diện họng van, nên hãy lấy bảng lưu lượng của hãng thay vì ước lượng theo DN. Cùng một DN, kiểu nâng thấp, nâng cao và toàn lỗ cho lưu lượng xả khác nhau.

Cỡ van an toàn DN25 nằm trong dải DN20–50 của FSV-1S(L), dải DN15–50 của LSV-1S và HSV-3S/4S. Cỡ cụ thể và lưu lượng xả cần xác nhận với YNV Việt Nam theo áp cài đặt của bạn.

Các model YNV dùng cho hơi nước bão hòa

Model Áp suất cài đặt Nhiệt độ DN Kiểu nối Ghi chú
FSV-1S(L) 0,49–0,981 MPa (5~10 kgf/cm²g) Tối đa 220˚C 20–50 Ren PT Toàn lỗ, chuyên dùng cho lò hơi, kết cấu niêm phong
LSV-1S 0,05–1,0 MPa Tối đa 220˚C 15–50 Ren PT Nâng thấp, có tay giật, dùng cho lò hơi nhỏ
HSV-3S/4S 0,05–3,0 MPa Tối đa 220˚C 15–50 Ren PT Nâng cao, có tay giật cho hơi nước
FSV-1F 0,05–1,0 MPa Tối đa 220˚C 15–200 Mặt bích JIS Có tay giật cho hơi nước, đĩa và đế phủ stellite
FSV-2F 0,05–2,0 MPa Tối đa 250˚C 15–300 Mặt bích JIS Có tay giật cho hơi nước
FSV-3F 2,0–3,0 MPa Tối đa 250˚C 15–150 Mặt bích JIS Có tay giật cho hơi nước

Đây là các model cho hơi nước bão hòa. Nếu bạn cần van an toàn hơi nóng với nhiệt độ vượt giới hạn trong bảng, không chọn model đó mà hãy gửi điều kiện thực tế để YNV Việt Nam kiểm tra.

Van an toàn cho hệ thống lò hơi YNV FSV-1S(L)
Van an toàn cho hệ thống lò hơi YNV FSV-1S(L) (ảnh sản phẩm)

Cài đặt áp suất mở (set pressure) và độ chênh xả

Áp suất mở được cài tại hoặc dưới áp suất làm việc cho phép của lò ghi trên lý lịch, không bao giờ cao hơn. Nếu có hai van, van thứ hai có thể cài cao hơn một chút theo quy định hiện hành, nhưng vẫn không vượt áp cho phép của lò.

Áp vận hành hằng ngày cần thấp hơn áp cài đặt một khoảng đủ lớn. Nếu hai giá trị quá sát nhau, van sẽ rỉ hơi hoặc rung vì lò xo chưa kịp ép đĩa kín. Khoảng chênh cụ thể và độ chênh xả (blowdown) lấy theo tài liệu của hãng và yêu cầu của đơn vị kiểm định.

  • Dải cài đặt phải nằm trong dải của model: ví dụ FSV-1S(L) cài trong khoảng 0,49–0,981 MPa (5~10 kgf/cm²g), FSV-1F trong khoảng 0,05–1,0 MPa.
  • FSV-1S(L) có kết cấu niêm phong, không thể tự ý chỉnh áp suất tại hiện trường. Hãy nêu rõ áp cài đặt khi đặt hàng.
  • Sau khi cài, lập biên bản và dán nhãn áp cài đặt lên van. Không tự nới lò xo để hết rỉ.

Lắp đặt: ống vào, ống xả, giá đỡ và lỗi cần tránh

Van lắp thẳng đứng, nắp hướng lên, ống vào ngắn và không thu nhỏ. Ống xả phải dẫn hơi ra nơi an toàn, không hướng vào lối đi hay thiết bị điện.

  1. Ống xả không nhỏ hơn cửa ra của van và càng ít co, cút càng tốt để giảm áp suất ngược.
  2. Giá đỡ ống xả độc lập, không treo trọng lượng ống lên thân van, vì lực xả sinh phản lực lớn.
  3. Có ống thoát nước ngưng tại điểm thấp của ống xả, không nối vào hệ thống kín.
  4. Không lắp van chặn trên ống xả và không bịt đầu ống xả.
  5. Nối ren: xiết vừa đủ, không làm biến dạng thân van. Với kiểu nối bích, siết bu lông đều chéo.
Van an toàn YNV thực tế dùng cho hệ hơi
Ảnh thực tế: van an toàn YNV

Lỗi hay gặp tại nhà máy: ống xả nhỏ hơn cửa ra, đường vào quá dài, treo ống xả vào thân van, và cách nhiệt kín cả lò xo khiến van bị nóng quá mức.

Kiểm tra bằng tay, thử xả và ghi nhật ký

Thử bằng tay (test lever) là cách nhanh nhất để biết đĩa van còn di chuyển được hay đã bị kẹt. Thao tác này có thể gây bỏng và xả hơi nguy hiểm, nên chỉ thực hiện khi đủ các điều kiện sau:

  • Người thực hiện được phân công và làm theo quy trình vận hành của nhà máy.
  • Ống xả đã dẫn ra khu vực an toàn, không có người trong vùng xả.
  • Lò có áp suất ở mức hãng cho phép thử tay.

Khi đủ điều kiện, đứng lệch khỏi cửa xả, không đưa mặt hay tay lại gần, kéo tay giật dứt khoát cho van xả vài giây rồi thả để van đóng kín.

  • Dùng kiểu có tay giật nếu quy trình yêu cầu thử định kỳ: FSV-1F, FSV-2F, FSV-3F, LSV-1S và HSV-3S/4S có kiểu có tay giật cho hơi nước. Với FSV-1S(L), hãy xác nhận cấu hình với YNV Việt Nam.
  • Chu kỳ thử tay lấy theo quy trình vận hành của nhà máy và yêu cầu của đơn vị kiểm định.
  • Ghi nhật ký: ngày thử, áp suất lò, người thực hiện, van có mở và đóng kín lại không.
  • Thử xả thực tế ở áp cài đặt chỉ làm trên bàn thử hoặc khi kiểm định, do người có chuyên môn thực hiện.
Van an toàn YNV thực tế nhìn từ một góc khác
Ảnh thực tế: van an toàn YNV

Sự cố: rỉ hơi, kẹt, rung giật

Hiện tượng Nguyên nhân thường gặp Cách xử lý
Rỉ hơi khi áp chưa tới áp cài đặt Áp vận hành quá sát áp cài đặt, cặn bám mặt đế, đĩa mòn Giảm áp vận hành, giật tay xả cặn theo quy trình an toàn ở trên, nếu vẫn rỉ thì tháo kiểm tra hoặc thay
Không mở khi lò lên áp Kẹt do cặn, gỉ, lò xo hỏng, ống xả bị chặn Dừng đốt theo quy trình, kiểm tra ống xả, thay van, không chêm hay siết thêm lò xo
Rung giật, mở đóng liên tục Ống vào dài hoặc nhỏ, ống xả gây áp ngược, van quá lớn so với tải Rút ngắn ống vào, sửa ống xả, kiểm tra lại việc chọn cỡ van
Không đóng kín sau khi xả Cặn kẹt giữa đĩa và đế, đế bị xước Giật tay xả lại theo quy trình an toàn, nếu không hết thì thay hoặc sửa theo hãng

Không dùng van bị rỉ kéo dài để chạy tiếp cho hết ca. Rỉ nhẹ hôm nay thường thành kẹt hoặc xói mòn đế vào lần sau. Nước cấp xử lý kém là nguyên nhân phổ biến gây đóng cặn bên trong van.

Khi nào cần kiểm định và thay thế van

Van an toàn lò hơi phải được kiểm định, hiệu chuẩn áp suất mở theo quy định hiện hành và yêu cầu của đơn vị kiểm định. Chu kỳ và hồ sơ cụ thể xem trong bài kiểm định van an toàn: quy trình, chu kỳ và hồ sơ.

  • Thay van khi rỉ không khắc phục được, đế hoặc đĩa bị xước, lò xo mất đặc tính hoặc thân van ăn mòn.
  • Thay khi đổi áp suất làm việc của lò, vì dải cài đặt của van cũ có thể không còn phù hợp.
  • Không thay bằng van có dải cài đặt hoặc lưu lượng xả không rõ, cho dù cùng cỡ ren hoặc bích.

Chọn model YNV cho lò hơi của bạn

Với lò hơi dùng van nối ren và áp cài đặt từ 0,49 đến 0,981 MPa, FSV-1S(L) là dòng chuyên dùng cho lò hơi. Với lò nhỏ cần tay giật, xem LSV-1S hoặc HSV-3S/4S. Với lò công suất lớn dùng mặt bích, xem FSV-1F (đến 1,0 MPa), FSV-2F (đến 2,0 MPa) hoặc FSV-3F (2,0–3,0 MPa).

Nếu chưa chắc chọn model nào, dùng công cụ chọn van hoặc gửi áp cho phép của lò, công suất sinh hơi và cỡ nối qua trang báo giá. YNV Việt Nam là đơn vị phân phối ủy quyền (pháp nhân: Công ty Tuấn Hưng Phát), có đủ CO, CQ, bảo hành 12 tháng và đổi trả nếu lỗi kỹ thuật do nhà sản xuất. Hàng có sẵn giao trong 2 giờ tại Hà Nội, hàng đặt từ Hàn Quốc mất 25–40 ngày.

Câu hỏi thường gặp

Van an toàn lò hơi cần cài đặt áp suất bao nhiêu so với áp làm việc?

Áp cài đặt lấy theo áp suất làm việc cho phép ghi trên lý lịch lò, không vượt giá trị đó. Áp vận hành hằng ngày phải thấp hơn một khoảng đủ để van không rỉ hơi. Khoảng chênh cụ thể theo tài liệu của hãng và yêu cầu của đơn vị kiểm định, không có con số chung cho mọi lò.

Lò hơi cần lắp mấy van an toàn?

Nhiều lò hơi công nghiệp được bố trí từ hai van trở lên, một số lò nhỏ có thể dùng một van nếu hồ sơ thiết kế và đơn vị kiểm định chấp nhận. Số lượng cuối cùng phải theo quy chuẩn hiện hành và hồ sơ kiểm định. Mỗi van lắp trực tiếp ở phần hơi, không có van chặn phía trước.

Cách tính đường kính và lưu lượng xả của van an toàn lò hơi?

Bắt đầu từ công suất sinh hơi tối đa của lò, rồi chọn van có lưu lượng xả được chứng nhận tại áp cài đặt bằng hoặc lớn hơn giá trị đó. Đường kính suy ra từ tiết diện họng van trong bảng lưu lượng của hãng. Không chọn chỉ theo DN vì mỗi kiểu van cho lưu lượng khác nhau.

Van an toàn lò hơi bị rò rỉ hoặc kẹt thì xử lý thế nào?

Với van rỉ, kiểm tra áp vận hành có quá sát áp cài đặt không, rồi thử tay để đẩy cặn theo đúng quy trình an toàn. Nếu vẫn rỉ thì tháo kiểm tra đế và đĩa hoặc thay van. Van kẹt không mở là sự cố nguy hiểm: dừng đốt theo quy trình và thay van, không siết thêm lò xo.

Van an toàn lò hơi nên lắp ở vị trí nào?

Lắp thẳng đứng, nắp hướng lên, ở điểm cao nhất của không gian hơi trên bầu hơi hoặc cổ hơi của lò. Ống vào ngắn, không nhỏ hơn cửa vào của van và không có van chặn. Ống xả dẫn ra nơi an toàn, có giá đỡ riêng và ống thoát nước ngưng.